ئه‌ی فۆر كورد

لاپه‌ڕه‌ی یه‌كه‌م | له‌ باره‌ی ئێمه‌ | په‌یوه‌ندی | په‌رتووكخانه | بابه‌ته‌كان‌ | لینكه‌كان | وێنه‌كان

بابه‌ته‌ گشتیه‌‌كان

الاعشاب الطبية طريقة الاستفادة منها.........!!
(ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : كاوه‌ شفیق صابر / ئه‌ندازیاری كشتوكاڵی‌ له‌ وه‌زاره‌تی شاره‌وانی/به‌شی باخچه‌كان.
ئه‌نفله‌‌وه‌نزای باڵنده
(ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : ده‌شتی حوێر عبدالوهاب / به‌ڕێوه‌به‌ری كشتوكاڵی پێشكه‌وتوو له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی سامانی ئاژه‌ڵ له‌ هه‌ولێر به‌ هاوكاری لێژنه‌ی باڵای ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ له‌ وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ

گرنگی و ڕۆلی ڕووناكی له‌ سه‌ر ته‌ندروستی و زینده‌كرداره‌كانی باڵنده‌ی په‌له‌وه‌ر له‌ كێڵگه‌كانی به‌رهه‌م هێنانی په‌له‌وه‌ری هێلكه‌ (ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : شوان محمد باپیر \ ئه‌ندازیاری كشتوكاڵی)

كردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی له‌ نێوان سایتی ئه‌ی‌ فۆر كورد و سایتی یو ئێس دی ئه‌ی ‌ ئه‌مریكا (ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : ئه‌ی فۆر كورد)

نه‌خۆشی شێتی مانگا   (ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : یوسف خالد \ ئه‌ندازیاری كشتوكاڵی)

پێناسه‌ی نه‌خۆشی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده   (ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : ئه‌ی فۆر كورد)

ئاهه‌نگی تایبه‌ت به‌ بۆنه‌ی ڕۆژی خۆراك له‌ جیهاندا (ئاماده‌كراوه‌ له‌ لایه‌ن : ئه‌ی فۆر كورد)

الاعشاب الطبية طريقة الاستفادة منها.........!!

الاعشاب الطبية طريقة الاستفادة منها.........!!

نحن في كوردستان العراق نستخدم الاغنام والابقار وخاصة في فصل الربيع كمعامل ادوية وصيدليات طبية لاستخراج المواد .الطبية النافعة الموجودة في الاعشاب التي في المراعي

النامية أي النباتات التى تنبت في المراعى بعد سقوط الامطار التى هي رحمة رب العالمين للانسان والماشية وتنمو هذه الاعشاب ثم ترعى الاغنام والابقار من هذه الاعشاب ونحن

نستفيد من المواد الطبية الموجودة فى الاعشاب والنباتات عن طريق الحليب او اللبن الذي تدره هذه الاغنام والابقار من ضرعها .وبصورة كاملة وطازجة وسهلة الهضم والامتصاص والتمثيل

وفيها الفوائد الصحية الكبيرة لجسم الانسان لانها تقدم بصورة لبن طازج وسائغ ولذيذ . . . . اذ ان الاغنام و الابقار هي الصيدليات ومصانع الادوية التى تزودنا بالمواد النافعة الموجودة في الاعشاب ونباتات المراعى دون الحاجة الى أي تعب ومشقة لنا والحمد لله على نعمة هذه الانعام

يقول الله سبحانه وتعالى فى القرءان الكريم - سورة النحل الاية السادسة والستون
وان لكم في الانعام لعبرة نسقيكم مما في بطونه من بين فرث ودم لبنا خالصا سائغا للشاربين
صدق الله العظيم

و الحمد لله على نزول المطر وعلى انبات المراعى والنباتات وعلى خلقه الانعام لنا وهى الابقار والاغنام والابل التى تسقينا الغذاء والدواء في ان واحد اى ان معمل الادوية والدكتور والصيدلى هي الاغنام والابقار والابل التى ترعى الاعشاب او المراعى التى تنمو بماء المطر نعمة رب العالمين لنا

ئةنفلةوةنزاى بالندةى دووةم باڵنده
ئه‌نفله‌‌وه‌نزای باڵنده

له‌گه‌ڵ بڵاوبوونه‌وه‌ و باسكردنی نه‌خۆشی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ ، زۆر پرسیار به‌ بیرمان دادێت . ئایا ئه‌م نه‌خۆشیه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ له‌ باڵنده‌وه‌ بۆ مرۆڤ؟ چۆن و به‌ چ ڕێگایه‌ك؟ وه‌ پرسیاری هه‌ره‌ گرنگ مه‌ترسی له‌ خواردنی گۆشتی مریشك هه‌یه‌؟ ئایا نه‌خۆشیه‌كه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ مرۆڤ له‌ كاتی خواردنی گۆشت یان هێلكه‌ی مریشگی توشبوو؟

ژماره‌ی ئاده‌میزاده‌كانی توشبوو به‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ (H5N1)
و ووڵاته‌كان تا به‌رواری 11/03/ 2008 .

ئه‌م بابه‌ته‌ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارانه‌ و چه‌ندین پرسیاری تر ده‌داته‌وه‌

زانایان پێیان وایه‌ له‌ناوبردنی ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ی كوشنده‌ چه‌نده‌ها ساڵی ده‌وێت . وه‌ پێیان وایه‌ زیانی گیانی زۆر زیاتر له‌ زیانه‌كانی نه‌خۆشی (سارس)ی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ .

وه‌ هه‌ردوو رێكخراوی ته‌ندروستی ئاژه‌ڵ و رێكخراوی خوارده‌مه‌نی و كشتوكاڵێ‌ سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ئاگاداریان داوه‌ كه‌ له‌ داهاتووی نزیك نه‌خۆشی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ وه‌ك مه‌ترسی بۆ سه‌ر مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌ هه‌ر ده‌مێنێته‌وه‌ . وه‌ له‌ به‌یانێكی به‌یه‌كه‌وه‌ی ئه‌و دوو رێكخراوه‌ تێییدا هاتووه‌ كه‌ ئه‌و ڤایرۆسه‌ی ده‌بێته‌ هۆی ئه‌و نه‌خۆشیه‌ به‌رده‌وامه‌ له‌ بڵاو بوونه‌وه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا وه‌ هانی حكومه‌ته‌كان ده‌دات كه‌ زیاتر به‌كاری پێویست هه‌ڵسن بۆ به‌رگری كردن . وه‌ (سامۆیڵ جۆتزی) به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رهه‌م هێنان و دروستی ئاژه‌ڵی رێكخراوی خوارده‌مه‌نی و كشتوكاڵی سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان ده‌ڵێ : ((له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌ته‌ پێشكه‌وتووه‌كان و ده‌وڵه‌ته‌ تازه‌ پێگه‌یشتووه‌كانه‌ كه‌ وه‌به‌رهێنان (استثمار) له‌ بواری كۆنتڕۆڵ كردنی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌دا بكرێت ، چونكه‌ مه‌ترسیه‌كی به‌رده‌وام هه‌یه‌ بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م نه‌خۆشیه‌ وه‌ هیچ ده‌وڵه‌تێكیش كه‌ باڵنده‌ و په‌له‌وه‌ری هه‌بێت ناتوانێت چاوپۆشی و پشتگوێ خستن له‌م بابه‌ته‌ بكات .

ئه‌نفله‌ونزای باڵنده‌ و ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ :

ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ (Avian flu) په‌تایه‌كی ڤایرۆسی درمی (معدی)یه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا توشی باڵنده‌ ده‌بێت . ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ چه‌ندین جۆری هه‌یه‌ وه‌ پۆلینی جۆره‌كانی ئه‌م ڤایرۆسه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ژماره‌ی پڕۆتینی (Hem agglutinin/H-Neuraminidase/N) H&N وه‌ له‌ جۆره‌كانی ئه‌م ڤایرۆسه‌ كه‌ ده‌بێته‌ هۆی نه‌خۆشی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ وه‌ ئاده‌میزادیشی گرتۆته‌وه‌ وه‌ بۆته‌ هۆی مردنی ئه‌مانه‌ن:

1.     H1N1 ...................كه‌ بۆته‌ هۆی ئه‌نفله‌وه‌نزای ئیسپانی.
2.     H2N2 ................... كه‌ بۆته‌ هۆی ئه‌نفله‌وه‌نزای ئاسیایی.
3.     H3N2 ................... كه‌ بۆته‌ هۆی ئه‌نفله‌وه‌نزای هۆنگ كۆنگ.
4.    H5N1 ................... ئه‌م جۆره‌ له‌ كاتی ئێستادا په‌تایه‌ ومه‌ترسی داره‌ ده‌بێته‌ هۆی
                 نه‌خۆشی ئه‌نفله‌وه‌نزا (أ) .
5.    H7N3-H7N2-H9N2-H7N7.

وه‌ باڵنده‌ی كێوی هه‌ڵگری ئه‌م ڤایرۆسه‌یه‌ و هۆی سه‌ره‌كی گواستنه‌وه‌ی ئه‌م ڤایرۆسه‌یه‌ بۆ په‌له‌وه‌ری ماڵی .

مرۆڤ چۆن توشی په‌تای ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ دبێت؟
- مرۆڤ توشی ئه‌م په‌تایه‌ ده‌بێت له‌ ڕێگای به‌ركه‌وتنی ڕاسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ په‌له‌وه‌ر .
- وه‌ به‌ به‌ركه‌وتن به‌و شوێن و مه‌وادانه‌ی كه‌ پیس بووه‌ به‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزا .

وه‌ ڤایرۆسه‌كه‌ له‌ په‌له‌وره‌وه‌ به‌ هۆی جیقنه‌ و لیك دێته‌ ده‌ره‌وه‌ و به‌هۆی هه‌واش ده‌گوازرێته‌وه‌ هه‌روه‌ها له‌ گۆشتی باڵنده‌ی سه‌ربڕاو وه‌ سه‌ربڕاو وبه‌ستراو دا هه‌ی (چونكه‌ پله‌ نزمه‌كانی گه‌رمی ژینگه‌یه‌كی له‌بارن بۆ مانه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ له‌ ژیان . وه‌ هێلكه‌ش ناوه‌ندێكی دیكه‌یه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ كه‌ له‌ناو هێلكه‌ی په‌له‌وه‌ری تووشبوودا هه‌یه‌ وه‌ هه‌روه‌ها له‌ سه‌ر ڕوكه‌شی ده‌ره‌وه‌ی هێلكه‌‌ .

وه‌ به‌شی زۆری تووشبوان له‌ ناو ئاده‌میزاد به‌ په‌تای ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ ئه‌وانه‌ بوون كه‌ له‌ لادێ یه‌كان په‌له‌وه‌ر له‌ ماڵه‌وه‌ یان له‌ نزیك ماڵه‌كانیان به‌خێو ده‌كه‌ن واته‌ به‌ركه‌وتنی ڕاسته‌وخۆ یان به‌ركه‌وتنی به‌و شوێن و مه‌وادانه‌ی كه‌ پیس بووه‌ به‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ . وه‌ هه‌روه‌ها له‌ ساڵی 2003 پزیشكێكی ڤێتێرنه‌ری له‌ هۆڵه‌ندا به‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ جۆری (H7N7) گیانی له‌ده‌ست دا به‌ هۆی به‌ركه‌وتنی ڕاسته‌خۆ به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ .

نیشانه‌كانی ئه‌م په‌تایه‌ :

له‌ مرۆڤدا له‌ یه‌ك چونێكی زۆر هه‌یه‌ له‌ نێوان نیشانه‌كانی توشبوون به‌ ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ و جۆره‌كانی تری ئه‌نفله‌وه‌نزای ، له‌وانه‌ش تا (واته‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی پله‌ی گه‌رمی) و كۆخه‌ و هه‌وكردنی قورگ و ئازار له‌ ماسولكه‌كان وه‌ له‌گه‌ڵ به‌ره‌وپێشچوونی نه‌خۆشیه‌كه‌ گرفتی ته‌نگه‌ نه‌فه‌سی و هه‌وكردنی سییه‌كانیشی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ . وه‌ به‌هێزی توشبوون به‌م په‌تایه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چۆنیه‌تی كۆئه‌ندامی به‌رگری له‌ یه‌كێكه‌وه‌ بۆ یه‌‌كێكی تر وه‌ توشبوونی له‌و ه‌وپێش .
وه‌ نیشانه‌كانی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ له‌سه‌ر په‌له‌وه‌ر ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ توشبوون له‌ ڤایرۆس به‌ ڕێژه‌یه‌كی نزم (Low pathogenic virus/LPV) كه‌ تێیدا په‌ری په‌له‌وه‌ر بڵاو ده‌بێت (فش ده‌بێت) و وه‌ به‌رهه‌مهێنانی له‌ هێلكه‌ كه‌م ده‌بێته‌وه‌ به‌ڵام توشبوون به‌ ڤاپیرۆس به‌ڕێژه‌یه‌كی به‌رز (Highly pathogenic virus/HPV) كه‌ زۆر مه‌ترسی دار ده‌بێته‌ هۆی :
- ئه‌ستوور بوونی سه‌ر و پۆپیته‌و قاچه‌كانی باڵنده‌كه‌
- ته‌مبه‌ڵی وكه‌م خواردن
- ده‌ركه‌وتنی په‌ڵه‌ی ڕه‌نگ ئه‌رخه‌وانی به‌لای ڕه‌نگی شین له‌ سه‌ر پۆپیته‌
- هاتنه‌ خواره‌وه‌ی چڵم له‌ كونه‌ لوته‌كانی
- كه‌م بوونه‌وه‌ی به‌رهه‌مهێنانی هێلكه‌ وه‌ به‌رهه‌مهێنانی هێلكه‌ی بێ په‌ڵكی ده‌ره‌وه‌ و به‌ قه‌باره‌ و شێوه‌ جیاواز .
-په‌تایه‌كه‌ زۆر به‌ زووی بڵاو ده‌بێته‌وه‌ وده‌بێته‌ هۆی مردنی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ په‌له‌وه‌ر .

مه‌ترسی پسپۆران چی یه‌ له‌م نه‌خۆشی یه‌؟

مه‌ترسی ئه‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ ئه‌و په‌تایه‌ بڵاو ببێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕوی دا له‌ ساڵی 1918-1919 كه‌ په‌تای ئه‌نفله‌وه‌نزای ئیسپانی بووه‌ هۆی مردنی 20-40 ملیۆن كه‌س ، وه‌ له‌ ساڵی 1957 په‌تای ئه‌نفله‌وه‌نزای ئاسیه‌وی بووه‌ هۆی مردنی 4 ملۆن كه‌س ، وه‌ په‌تای ئه‌نفله‌وه‌نزای هۆنگ كۆنگ له‌ ساڵی 1968 بووه‌ هۆی مردنی یه‌ك ملیۆن كه‌س .

وه‌ مه‌ترسی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی پسپۆان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م ڤایرۆسه‌ واته‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ یه‌ك بگرێت له‌گه‌ڵ یه‌كێك له‌ ڤایرۆسه‌كانی ئه‌نفله‌وه‌نزای كه‌ توشی مرۆڤ ده‌بێت وه‌ پێكه‌وه‌ جۆرێكی تازه‌ له‌و ڤایرۆسه‌ دروست بێت كه‌ له‌ مرۆڤێكه‌وه‌ بگوازرێته‌وه‌ بۆ مرۆڤێكی دی .

وه‌ هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ری یه‌كگرتن هه‌یه‌ له‌ كاتی توشبونی مرۆڤێكی نه‌خۆش به‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزا به‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ . وه‌ گۆڕانی ئه‌نفله‌وه‌نزا (H5N1) به‌ ڕێگای (Anti-gen Drift) یان به‌ ڕێگای (Anti-gen Sift) ده‌بێت .

وه‌ هه‌رچه‌نده‌ توشبوون به‌ دوو جۆر ڤایرۆس زیاد بێت ئه‌گه‌ری تریش یان دروست بوونی وێنه‌ی تازه‌ی ڤایرۆس زیاد ده‌بێت .

خۆ پاراستن باشترین چاره‌سه‌ره‌:

بۆ خۆپاراستن له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌م په‌تایه‌ له‌ ناو په‌له‌وه‌ و پڕۆژه‌كانی په‌له‌وه‌ر پێویسته‌ :

1.     نه‌گه‌یشتنی باڵنده‌ بۆ ناو هۆڵه‌كان و شوێنی به‌خێوكردنی په‌له‌وه‌ر ئه‌وه‌ش به‌ كون بڕ كردن و ته‌لبه‌ند كردنی په‌نجه‌ره‌كان و نه‌كردنه‌وه‌ی ده‌رگاكان ته‌نها له‌ كاتی پێویست .

2.     به‌خێونه‌كردنی دوو جۆر له‌ په‌له‌وه‌ر له‌ یه‌ك شوێن ، بۆ ئه‌وه‌ی زاوزێ نه‌بێت و جۆره‌ ڤایرۆسێكی تازه‌ نه‌یه‌ته‌ كایه‌وه‌ . وه‌ هه‌روه‌ها مراوی ماڵی زۆر مه‌ترسی داره‌ چونكه‌ ده‌توانێ ڤایرۆسه‌كه‌ هه‌ڵ بگرێ و بڵاوی بكاته‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی نیشانه‌ی نه‌خۆشی لێ ده‌ركه‌وێ .

3.    شاردنه‌وه‌ی په‌له‌وه‌ری مردوو یان پاشماوه‌ی هێلكه‌ وه‌ فه‌رشه‌ی پڕۆژه‌كان به‌ ژێر گڵ كردنیان له‌ قوڵایه‌كی باش له‌ ژێر زه‌وی .

4.     نه‌هێنانی جوجكه‌ و هێلكه‌ و ئالیك له‌و ووڵاتانه‌ی كه‌ ئه‌م په‌تایه‌ی لێ ده‌ركه‌وتووه‌ .

5.     پاككردنه‌وه‌ی هۆڵه‌كان و شوێنه‌كانی په‌له‌وه‌ر به‌ ماده‌ پاككه‌ره‌وه‌ به‌هێزه‌كان .

6.     په‌یڕه‌وكردنی یاسا و ڕێساكان و ڕێنماییه‌ به‌یته‌ری و هونه‌ریه‌كان

7.     ئاگاداركردنه‌وه‌ی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندی داره‌كان له‌ كاتی ڕودانی مردنی زۆری په‌له‌وه‌ر و هه‌ر نائاساییه‌ك .

خۆ پاراستنی ئاده‌میزاد له‌م په‌تایه‌ :

1- خواردنی گۆشتی مریشك و په‌له‌وه‌ر :

هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ كه‌س توشی ئه‌م په‌تایه‌ بوبێت له‌ ڕێگای خواردنی گۆشتی مریشك .

خواردنی گۆشتی مریشك هیچ مه‌ترسی دارنیه‌ به‌ مه‌رجێك گۆشته‌كه‌ جوان بوكوڵینرێت یان ببرژێت چونكه‌ ڤایرۆسی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌ ته‌نانه‌ت جۆی (H5N1) كه‌ هۆكاری سه‌ره‌كی په‌تای ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده‌یه جۆری (أ)ه‌ زۆر هه‌ستیاره‌ به‌ گه‌رما وه‌ له‌ پله‌كانی گه‌رمای 70س و به‌سه‌ره‌وه‌ ئه‌م ڤایرۆسه‌ ده‌مرێت ، هه‌ر گۆشتێك پله‌ی گه‌رمی گه‌یشتبێته‌ پله‌ی كوڵان هیچ مه‌ترسی لێ ناكرێت .

لێره‌دا ده‌بێ ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ین و ئاگاداری ئه‌وه‌ بین كه‌ له‌ كاتی كوڵان یان برژاندنی گۆشتی مریشك هه‌موو جێگایه‌كی گۆشته‌كه‌ بگاته‌ ئه‌م پله‌یه‌ به‌تایبه‌تی له‌ كاتی برژانی یان سووركردنه‌وه‌ی مریشكی ساغ ده‌بێت ناوه‌وه‌ی گۆشته‌كه‌ باش سووربوبێته‌وه‌ .

2-     هه‌ڵگرتن و ئاماده‌كردنی گۆشتی مریشك :

له‌كاتی هه‌ڵگرتن و ئاماده‌كردن و وورد كردنی گۆشتی مریشك ده‌بێت ڕه‌چاوی ئه‌م خاڵانه‌ بكه‌ن:

·        شوشتنه‌وه‌ی ده‌ست به‌ جوانی به‌ ماده‌ی پاك كه‌ره‌وه‌ و صابون وه‌ هێشتنه‌وه‌ی كه‌فه‌كه‌ به‌لای كه‌می بۆ ماوه‌ی 20 چركه‌ وه‌ جوانشوشتنی كه‌لێنی په‌نجه‌كان و ژێر نینۆك زۆر پێویسته‌ .

·        شوشتنه‌وه‌ی جێگای ووردكردن و چوقۆ و هه‌موو ئه‌و جێگا و شتانه‌ی كه‌ گۆشته‌كه‌ به‌ری كه‌وتووه‌ به‌ تایت و مه‌وادی پاك كه‌ره‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی زۆر باش و به‌ ئاوی گه‌رم .

3-مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ په‌له‌وه‌ر و باڵنده‌ی زیندوو :

وا چاكه‌ به‌ هیچ جۆرێك له‌ ماڵ و شوێنه‌ گشتیه‌كان و سه‌ر شه‌قام و كۆڵان و ته‌نانه‌ت له‌ لادێیه‌كانیش مریشك و مراوی و قاز و په‌له‌وه‌ر و باڵنده‌ ماڵیه‌كان به‌خێونه‌كرێت و مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ نه‌كرێت و سه‌ر نه‌بڕێت . شوێنی به‌خێوكردنی مریشكی پڕۆژه‌كانی په‌له‌وه‌ر و شوێنی سه‌ربڕینی مریشك ته‌نها سه‌ربڕخانه‌ وه‌ به‌خێوكرد و سه‌ربڕین ده‌بێ له‌ ژێر چاوه‌دێری به‌یته‌ری و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندی داره‌كان بێت .

4-مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ هێلكه‌ :

هێلكه‌ ناوه‌ندێكی تری گواستنه‌وه‌ی ڤایرۆسی ئه‌م په‌تایه‌ . بۆیه‌ پێویسته‌ .

·        هێلكه‌ كه‌ گه‌یشته ‌ماڵه‌وه‌ زۆر به‌ باشی به‌ ئاو و تایت بشۆرێته‌وه‌ .

·       كوڵانی هێلكه‌ به‌ ته‌واوی و سووركردنه‌وه‌ی هێلكه‌ له‌ ناو ڕۆن زۆر به‌ چاكی وه‌ نابێ به‌ هیچ جۆرێك هێلكه‌ی ده‌ڵه‌مه‌ بخۆین .

5-     مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ په‌له‌وه‌ر و باڵنده‌ی‌ مردوو :

ده‌بێت په‌له‌وه‌ر و باڵنده‌ مردووو له‌ ژێر گڵ و له‌ قوڵایه‌كی باش بشاردرێته‌وه‌ و ژێر گڵ بخرێت وه‌ منداڵان ڕێنمایی بكرێن كه‌ له‌ كۆڵان و شه‌قام و سه‌ر ڕێگا و سه‌ر ڕێگای قوتابخانه‌ ده‌ست نه‌ده‌نه‌ په‌له‌وه‌ر و باڵنده‌ی زیندوو یان مردوو .وه‌ ئاگاداركردنه‌وه‌ی به‌یته‌ره‌ و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندی داره‌كان له‌ كاتی هه‌ر نائاساییه‌ك وه‌ك مردنی نائاسایی په‌له‌وه‌ر و باڵنده‌ ماڵیه‌كان و كێویه‌كان .

گرنگی و ڕۆلی ڕووناكی له‌ سه‌ر ته‌ندروستی و زینده‌كرداره‌كانی باڵنده‌ی په‌له‌وه‌ر له‌ كێڵگه‌كانی به‌رهه‌م هێنانی په‌له‌وه‌ری هێلكه‌

گه‌ر بمانه‌وێت قازانجێكی زۆر بكه‌ین ، ماندووبوونه‌كانمان به‌فیڕۆ نه‌ڕۆات ، پێویسته‌ هه‌موو كاتێك بیر له‌ به‌رهه‌مێكی زۆرتر و باشتر و كه‌م خه‌رجی تر بكه‌ینه‌وه‌ . . ئه‌و ڕێگایانه‌ چین كه‌وا ده‌كه‌ن به‌رهه‌مێكی زۆرتر و باشتر به‌ده‌ست بێنین له‌ پڕۆژه‌كانی په‌له‌وه‌ر؟ ئه‌و میكانیزمه‌ هونه‌ریانه‌ چین كه‌ پێویسته‌ چاكتر و زیره‌كانه‌تر له‌سه‌ریان بوه‌ستین و كاریان له‌ سه‌ر بكه‌ین . . ؟ ڕه‌نگه‌ ڕێگایه‌كی زۆر هه‌بن بیانگرینه‌ به‌ر بۆ چاككردنی به‌رهه‌م و به‌ره‌و پێش بردنی . به‌ڵام له ‌بیرمان نه‌چێت ئێمه‌ له‌ پڕۆژه‌یه‌كی به‌رهه‌می كارده‌كه‌ین " واته‌ به‌رهه‌مێكی زۆر به‌ كه‌مترین خه‌رجی . كه‌وابێ با بیر له‌و ڕێگایانه‌ بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ كه‌مترین خه‌رجیان تێ ده‌چێت و ڕۆڵێكی زۆر كاریگه‌ریش ده‌گێڕن له‌ به‌رز كردنه‌وه‌ و چاكتركردنی به‌رهه‌م و چاككردنی كرداره‌ فسیۆلۆجیه‌كانی باڵنده‌ی مریشك . من ئه‌ندازیرێكی كشتوكاڵیم بۆ ماوه‌ی زیاتر له‌ (5) ساڵه‌ له‌ كێڵگه‌ به‌رهه‌مداره‌كانی مریشكی هێلكه‌كه‌ر له‌ پڕۆژه‌ی په‌له‌وه‌ری هه‌ولێر له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێڕاق، وه‌ك كادێرێكی مه‌یدانی و هه‌نه‌ری كارده‌كه‌م كه‌ ئێمه‌ له‌م باره‌ توانیومانی پێش وه‌چونێكی باش له‌ كێڵگه‌كه‌مان ئه‌نجام بده‌ین . به‌جۆرێك كه‌وا هێلكه‌ی پڕۆژه‌كه‌مان له‌ ئاستی عێڕاقدا به‌ پله‌ی یه‌ك و له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستیشدا به‌ یه‌كێك له‌ پڕۆژه‌ هه‌ر سه‌ركه‌وتووه‌كان ده‌ژمێردرێت له‌ ڕووی جۆی و ڕێژه‌یدا .

ڕووناكی :
ڕووناكی ڕۆلێكی ئێجگار گرنگ ده‌گێڕێت له‌ زینده‌كرداره‌كان و فه‌سله‌جه‌ی باڵنده‌ی په‌له‌وه‌ردا هه‌روه‌ها كارگه‌ریه‌كی زۆری هه‌یه‌ جا چ به‌ باشی یان به‌ خراپی له‌ سه‌ر ڕێژه‌ی هێلكه‌ی به‌رهه‌م هاتوو ، قه‌باره‌ی هێلكه‌ " ڕێژه‌ی هێلكه‌ی بێ كه‌ڵك (تالف) هه‌روه‌ها ڕۆلێكی گرنگ ده‌بینێ له‌ گه‌شه‌ و پێكهاته‌ی خۆراك هه‌روه‌ها ڕۆلێكی به‌ر چاو دهبینێ له‌ كرداری توخمه‌ پێگه‌یشتن (النضج الجنسی) و له‌ سه‌ر خواردنی ئالیك و ڕێژه‌ی مرداربوون .

له‌ كاتێك كه‌ وه‌جبه‌ی نوێ وه‌ربگرین و جێگیریان بكه‌ین له‌ هۆڵه‌كانی به‌خێوكردنی په‌له‌وه‌ر پێویسته‌ و زۆریش گرنگه‌ كه‌وا په‌یڕه‌وی چه‌ند ڕێنماییه‌ك بكه‌ین . وه‌كو ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌ :

1- ڕووناكی :
ده‌بێت دڵنیا بن له‌ ته‌مه‌ن و كێشی په‌له‌وه‌ر بزانین چه‌نده‌ " چونكه‌ ئه‌مه‌ن و كێشی ساتی و ماوه‌ی درێژی ڕووناكی دیاری ده‌كه‌ن .
جا كاتێك وه‌جبه‌ی مریشكه‌‌ نوێیه‌كان له‌ كێڵگه‌ی به‌رهه‌م هاتوو په‌له‌وه‌ر ده‌گوازرێنه‌وه‌ بۆ بۆ كێڵگه‌ی به‌رهه‌م هێنان سه‌ره‌تا ده‌بێت بزانین ته‌مه‌ن چه‌نده‌ ئینجا له‌ سه‌ر بنچینه‌ی ته‌مه‌نه‌كه‌یدا ماوه‌ی ڕووناكی داده‌نێین ئینجا پاش هه‌فته‌یه‌ك دوای حه‌سانه‌وه‌ی مریشكه‌كان ده‌بێت زۆر به‌دیقه‌ت هه‌فتانه‌ ده‌ست بكه‌ین به‌ كێش كردنی ڕێژه‌یه‌كی زۆر له‌ مریشكه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی هه‌ره‌مه‌كی ئینجا دوای كێش كردنی نزیكه‌ی 250 مریشك و دوای ده‌رهێنانی تێكڕایی كێشی مریشكێك و ده‌رهێنانی ڕێژه‌ی لێك چوونیان ئه‌گه‌ر هاتوو تێكڕای كێشیان گه‌یشته ‌ 1475 گرام و وه‌ زیاتر ، ئه‌وكاته‌ ده‌بێت ده‌ست بكه‌ین به‌ زیاد كردنی درێژی ماوه‌ی ڕووناكی بۆ 13 كاتژمێر و دوای ئه‌وه‌ش هه‌فتانه‌ یه‌ك چاره‌گه‌ كادژمێر له‌ درێژی ماوه‌ی ڕووناكی زیاد ده‌كه‌ین تا ده‌گاته ‌ 16 كاتژمێر ئیتر له‌وه‌ به‌دواوه‌ جێگیر ده‌بێت بیگومان ئه‌و 16 كاتژمێره‌ ڕووناكیه‌ش به‌ پێ ی وه‌رزه‌كانی ساڵ و ساته‌كان ده‌گۆڕێت . بۆ نموونه‌ له‌ هاویندا پێویسته‌ كاتژمێری 4ی به‌یانی یاخود 3ی به‌یانی ڕووناكی بدرێته‌وه‌ به‌ڵام له‌ زستاندا ده‌بێت كاتژمێری 6ی به‌یانی ڕووناكی بدرێته‌وه‌ .

2- توندی ڕووناكی :
توندی ڕووناكی هۆكارێكی ئێجگار گرنگه‌ بۆ سه‌ركه‌وتنی كرداری به‌خێوكردنی هه‌ر وه‌جبه‌یه‌ك له‌ په‌له‌وه‌ر ، بۆیه‌ ده‌بێت زۆر زانستیانه‌ و هۆشیارانه‌ كاری پێبكه‌ین ، چونكه‌ هه‌ر پێش خستن و دوا خستنێك له‌ واده‌ی زیادكردنی توندی ڕووناكی ئه‌وه‌ كاریگه‌ری زۆری ده‌بێت له‌ سه‌ر ڕێژه‌ی به‌رهه‌می هێلكه‌ و له‌ سه‌ر‌ قه‌باره‌ی هێلكه‌ و له‌سه‌ر ته‌ندروستی په‌له‌وه‌ر و ڕێژه‌ی مرداری و خواردنی ئالیك و هه‌روه‌ها توخمه‌ زۆر بوون ، بێگومان وا پێویست ده‌كات كه‌وا توندی ڕووناكی 10 لوكس بێت . .
لێره‌دا پێویسته‌ كه‌ كاتی زیادكردنی توندی ڕووناكی دیاری بكرێت ، كه‌ ده‌وه‌ستێته‌ سه‌ر چه‌ند هۆكارێك :

أ-نزمترین ئاستی كێشی په‌له‌وه‌ر كه‌ ده‌بێت 1475 گرام بێت .
ب-خۆراك .
ج-ته‌مه‌نی مریشك .

به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی واده‌ی زیادكردنی توندی ڕووناكی ده‌وه‌ستێته‌ سه‌ر كێشی مریشك كه‌ پێویسته‌ 1475 گرام كه‌متر نه‌بێت تێكڕایی كێشیان تاكو ده‌ست بكرێت به‌ زیادكردنی توندی ڕووناكی .
وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتی هه‌ر كاتێك په‌له‌وه‌ر واده‌ی توندی ڕووناكی زیاد بكرێت ئه‌وه‌ ژماره‌ی هێلكه‌ی به‌رهه‌م هاتوو كه‌م ده‌بێته‌وه‌ و قه‌باره‌ی هێلكه‌یش بچووك ده‌بێته‌وه‌ وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش هه‌ر كاتێك دوا بخرێت ئه‌وا ژماره‌ی هێلكه‌ زیاد ده‌بێت و قه‌باره‌شی گه‌وره‌ ده‌بێت ، به‌ڵام به‌م شێوه‌یه‌ش خراپه‌ چونكه‌ كێشی مریشك زیاد ده‌كات و ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر كێشی پێوانه‌ی له‌ سه‌ره‌تایی به‌رهه‌م دا هه‌روه‌ها دیارده‌ی هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ی ڕه‌حم (انقلاب الرحم) زۆر ڕووده‌دات له‌ په‌له‌وه‌ردا كه‌ به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕێژه‌ی مرداره‌وه‌بوون كۆتایی دێت . جا بۆیه‌ توندی ڕووناكی و ماوه‌ی ڕووناكی ڕۆلێكی گرنگ ده‌گێڕێت له‌ ڕووی به‌رهه‌م و جۆری باش و ته‌ندروستی په‌له‌وه‌ر و ڕێژه‌ی هه‌رس كردنی ئالیك . هه‌روه‌ها ڕه‌نگی ڕووناكیش كاریگه‌ری هه‌یه‌ له‌ سه‌ر وه‌ڵام دانه‌وه‌ی مریشك . باشترین ڕه‌نگیش بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ڕه‌نگی زه‌رده‌ و وا باشیشه‌ ئه‌و گڵۆپانه‌ له‌ به‌رزای 2 مه‌تر هه‌ڵبواسرێن و هه‌فتانه‌ش پاك بكرێنه‌وه‌ .

سیسته‌می ڕووناكی پچڕ پچڕ :

بێگومان ئه‌و سیسته‌مه‌ ڕووناكیه‌ گرنگی و كاریگه‌ی خۆی هه‌یه‌ له‌ سه‌ر ته‌ندروستی و توانای (تحویل غذائی) ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌ وه‌رزی هاویندا به‌زۆری به‌كاردێت چونكه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی له‌ زۆربه‌ی ووڵاتانی جیهاندا كه‌ش و هه‌وای گه‌رمه‌ له‌و كاته‌شدا ڕێژه‌ی خواردنی ئالیك له‌ لایه‌ن مریشكه‌وه‌ كه‌م ده‌بێت . به‌مه‌ش ڕێژه‌یه‌كی كه‌متر له‌ پێویست‌ كالسیۆم كه‌وا له‌ ئالیك دایه‌ ده‌چێته‌ پێكهاته‌ی له‌ شی مریشك ، جا لێره‌دا بۆ قه‌ره‌بوو كردنه‌وه‌ی ئه‌و ڕێژه‌یه‌ و زیاتر خواردنی ئالیك له‌ لایه‌ن مریشكه‌وه‌ پێویسته‌ په‌یڕه‌وی ئه‌و سیسته‌مه‌ بكرێت، ئه‌ویش به‌ زیادكردنی یه‌ك كاتژمێر ڕووناكی له‌ ناوه‌ڕاستی ماوه‌ی تاریكی دا به‌مه‌ش له‌ نیوه‌ی ماوه‌ی تاریكی دا كاتژمێرێك په‌له‌وه‌ره‌كان ئالیك ده‌خۆن كه‌ بێگومان هه‌روه‌ك توێژینه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌ زانستی یه‌كان ده‌ریانخستووه‌ كه‌وا ئه‌م كاتژمێره‌ زیاده‌یه‌ ده‌بێته‌ هۆی كه‌متر كردنه‌وه‌ی شكانی هێلكه‌ ، چونكه‌ توێكڵه‌كه‌ی ئه‌ستوورتر ده‌بێت هه‌روه‌ها كێشی هێلكه‌ و ڕێژه‌ی به‌رهه‌میش زیاد ده‌كات " ئه‌ویش چونكه‌ وه‌كو وتمان ڕێژه‌یه‌كی زیاتر له‌ كالسیۆم و یۆد ده‌چێته‌ پێكهاته‌ی له‌شی په‌له‌وه‌ر .

كردنه‌وه‌ی په‌روه‌ندی له‌ گه‌ل تكساس
كردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی له‌ نێوان سایتی ئه‌ی فۆر كورد و سایتی ڕێنمایی كشتوكاڵی ولایه‌تی تكساس له‌ ئه‌مریكا

به‌شی ڕێنمایی كشتوكاڵی له‌ سایتی یو ئێس دی ئه‌ی یه‌كێكه‌ له‌و سایتانه كه‌ زۆرترین‌ ڕێنمایی كشتوكاڵی تێدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌ بۆ خاوه‌ن پڕۆژه‌كانی كشتوكاڵ له‌ و گرنگی ئه‌دات به‌ پێش خستنی كشتوكاڵ له‌ كوردستان و عێراق و خاوه‌نی كۆگایه‌كی زۆر له‌ سه‌رچاوه‌كانی زانستی كشتوكاڵی ،
دوای ئاشنا بوونی به‌ڕێوه‌به‌رانی ئه‌م سایته‌ له‌گه‌ڵ سایتی ئه‌ی فۆر كورد توانرا په‌یوه‌ندییه‌كی به‌رده‌وام بكرێته‌وه‌ له‌ نێوان سایتی ناوبراو له‌ گه‌ڵ سایتی ئه‌ی فۆر كورد ئه‌ویش دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌ردانێك ئه‌نجام درا له‌ لایه‌ن شاندێكی وه‌زاره‌تی كشتوكاڵ بۆ وڵاتی مصر كه‌ له‌ شانده‌كه‌دا ئه‌ندامانی سایتی ئه‌ی فۆر كورد به‌شدار بوون توانرا په‌یوه‌ندی ببه‌سترێ له‌ گه‌ڵ ئه‌م سایته‌ و كارمه‌ندانی وه‌زاره‌تی كشتوكاڵی ئه‌مریكا له‌ سایتی ناوبراو ئه‌وه‌ بوو توانرا به‌سته‌رێك له‌ به‌شتی ڕێنمایی كشتوكاڵی له‌ سایتی یو ئێس دی ئه‌ی بۆ ئه‌ی فۆر كورد ته‌رخان بكرێت . هه‌روه‌ها له‌ به‌رامبه‌ریشدا له‌ به‌شی زمانی ئنگلیزی سایتی ئه‌ی فۆر كورد به‌سته‌رێك ته‌رخان ده‌كرێت بۆ هه‌مان سایت .
به‌رێزان بۆ چونه‌ ناو سایتی ناوبراو ده‌توان ئێره‌ كلیك بكه‌ن پاشان له‌ ناو سایته‌كه‌دا‌ بگه‌ڕێ به‌ دوای Alternate Sites كه‌ یه‌كه‌م به‌سته‌ر ده‌بینی نووسراوه ‌ Agriculture for Kurds كه‌ ئه‌مه‌ش سایتی ئه‌ی فۆر كورده‌ وبه‌ كرته‌كردن له‌سه‌ری ده‌توانی بچیته‌ ناو به‌شی ئینگلیزی سایتی ئه‌ی فۆر كورد . له‌ گه‌ڵ ڕێز و سوپاسمان بۆ سایتی به‌ڕێوه‌به‌رانی به‌شی ڕێنمایی كشتوكاڵی سایتی یو ئێس دی ئه‌ی هیوادارین ئێوه‌ی به‌ڕێزیش بتوانن سوودی لێ وه‌رگرن .

نه‌خۆشی كاو مادد
نه‌خۆشی شێتی مانگا    Caw ma

پێناسه‌ی نه‌خۆشی شێتی مانگا :
- یه‌كه‌م حاڵه‌‌تی نه‌خۆشی شێتی مانگا له‌ وڵاتی به‌ریتانیا له‌ ساڵی 1986 له‌ بارێكی زۆر ترسناكدا ده‌ركه‌وت .
- نه‌خۆشیه‌كه‌ بریتییه‌ له‌ تێكچونێك‌ له‌ مێشكی ئه‌سفه‌نجی گیانداره‌ توشبووه‌كه‌ به‌ڵام به‌نه‌خۆشی شێتی مانگا ناسراوه‌ .

ئه‌و هۆكارانه‌ی كه‌ واده‌كه‌ن نه‌خۆشی شێتی مانگا ترسناك بێت:
- ئاشكرانه‌بوونی زۆر شت سه‌باره‌ت به‌و ڤایرۆسه‌ی كه‌ ده‌بێته‌ هۆی نه‌خۆشییه‌كه‌ چ سروشتی ڤایرۆسه‌كه‌ یان ڕێگای بڵاوبوونه‌وه‌ی له‌ ێو جسته‌ی مرۆڤ وگیانلبه‌راندا وهه‌روه‌ها له‌ ڕوون نه‌بوونی چۆنیه‌تی شێوازی تێكدانی خانه‌كانی مێشك له‌ لایه‌ن ڤایرۆسكه‌ .
- به‌رگری زۆری ڤایرۆسه‌كه‌ به‌رامبه‌ر زۆربه‌ی كارلێكه‌ گه‌رمی وكیمیاوی تیشكی ئه‌نزیمی كه‌ بۆ له‌ناوبردنی ڕووبه‌ڕووی ده‌بێته‌وه‌ .
- خێرای بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كه‌ له‌ناو كێڵگه‌كانی به‌خێوكردندا كه‌ زیانی ئابووری زۆری لێده‌كه‌وێته‌وه‌ - په‌رینه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ بۆ مرۆڤ ه‌تهوشكردنی به‌ ه‌مان نه‌خۆشی .
- به‌ئاسانی گه‌یشتنی ڤایرۆسه‌كه‌ بۆ مرۆڤ له‌ ڕێگای چه‌ند هه‌ڵسوكوتێكی ئاسایی ڕۆژانه‌ كه‌ مرۆڤ ئه‌نجامی ده‌دات وه‌ك خۆواردنی گۆشتی مانگا وبه‌رهه‌مه‌كانی یاخود به‌كارهێنانی هه‌ندێ كره‌سه‌ی پزیشكی وبایۆلۆژی وه‌ك لوقحات وپلازمانی خۆێن وده‌ززوی ه‌شته‌رگه‌ری .
- ده‌سته‌وه‌ستابوونه‌ ده‌زگای به‌رگری له‌شی مرۆڤ وگیانداران له‌به‌رامبه‌ر ڤایرۆسه‌كه‌ كه‌ ناتوانێت هیچ ه‌ورێك ببینێ سوودی هه‌بێ بۆ به‌گری كردن به‌رامبه‌ر ڤایرۆسه‌كه‌ یاخود یارمه‌تی بدات بۆ دیاریكردنی (تشخیص) ڤایرۆسه‌كه‌ .
- ڤایرۆسه‌كه‌ خۆری توشی یه‌كێك له‌ گرنگترین ده‌زگاكانی له‌ش ده‌بێت كه‌ ده‌زگای ناوه‌ندی مێشكه‌ وهه‌ڵده‌ستێ به‌ تێكدانی خانه‌كانی كه‌ دواتر ئه‌م خانه‌ فه‌وتاوانه‌ دروست نابنه‌وه‌ .
- دێژی ماوه‌ی دركه‌وتنی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ بێئه‌وه‌ی نیشانه‌كانی ده‌ربكه‌ون یاخود ده‌زگای به‌رگری له‌ش هیچ به‌رگرییه‌ك بكات ، یاخود جه‌سته‌ی تووشبوو ماوه‌یه‌كی زۆر ده‌بێته‌ هه‌ڵگری ڤایرۆسه‌كه‌ وبڵاوكردنه‌وه‌ی بێ ئه‌وه‌ی مرۆڤی توشبوو یاخود گیانله‌به‌ری تووشبوو هه‌ستی پێبكات .
- وێكچووی نه‌خۆشییه‌كه‌ له‌گه‌ڵ زۆر نه‌خۆشی تردا كه‌ هه‌مان په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ به‌ تێكچوونی خاه‌كانی مێشك ئه‌مه‌ش واده‌كات كه‌بواری هه‌ڵه‌كردن زۆر بێت له‌ دیاری كردن وجیاكردنه‌وه‌ی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ له‌گه‌ڵ نه‌خۆشییه‌كانی تر .

ڕێگاكانی بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كه:
- خواردنی گۆشتی مانگای تووشبوو به‌تایبه‌تی (مێشك ، پشته‌په‌تك ، سییه‌كان ، زراو ، ریخۆڵه‌كان ، له‌وزه‌تێن وهه‌روه‌ها جه‌رگ) .
- به‌كارهێنانی به‌شه‌كانی جه‌سته‌ی تووشبوو به‌م نه‌خۆشییه‌ له‌ پیشه‌سازییه‌كانی ئاماده‌كردنی كه‌رسته‌ی پزیشكی وه‌ك وه‌ك ده‌زوی نه‌شته‌رگری .
- به‌كارهێنانی به‌شه‌كانی جه‌سته‌ی تووشبوو به‌م نه‌خۆشییه‌ له‌ پیشه‌سازییه‌كانی دروستكردنی كه‌رسته‌ی جوانكاری .

بڵاوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشییه‌كه‌ له‌ ڕێگای مرۆڤ:
- له‌كاتی ئه‌نجامدانی گۆڕین وگواستنه‌وه‌ی ئه‌ندامه‌كانی جه‌سته‌ی مرۆڤێك بۆ یه‌كێكی تر به‌ ڕێگای نه‌شته‌رگه‌ری .
- به‌ ڕێگای به‌كارهێنانی جه‌مسه‌ری كاره‌بای پیسبوو به‌ ڤایرۆسه‌كه‌ له‌كاتی وه‌رگرتنی وێنه‌ی مێشك له‌ تاقیگه‌دا .
- له‌كاتی ئاڵوگۆڕی خوێن له‌جه‌سته‌ی یه‌كێكی توشبوو بۆیه‌كێكی ساغ .

ئه‌نفلۆنزای بالنده‌
پێناسه‌ی نه‌خۆشی ئه‌نفله‌وه‌نزای باڵنده Influ Bird

- نه‌خؤسییه‌كی ڤایرۆسییه‌ له‌ جۆری هه‌ڵامه‌ت (A) ئه‌م ڤایرۆسه‌ش ده‌ڤه‌ڕێته‌وه‌ بۆ خێزانی Orthomyxo Zirus كه‌ له‌ ڤایرۆسه‌كانی هه‌ڵامه‌تی مرۆڤ ده‌چن .
- ئه‌و هۆییه‌ی وایكردوه‌ كه‌ ئه‌م نه‌خۆشییه‌ ترسناك بێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م ڤایرۆسه‌ توانای گۆڕینی شێوه‌ وپێكهاته‌ی خۆی هه‌یه‌ له‌ كاتێك بۆ كاتێكی تر ئه‌مه‌ش وا ده‌كات كه‌ كرداری موتوربه‌كردن له‌ دژی ئه‌م ڤایرۆسه‌ له‌ زۆر كاتدا كاریگه‌ر نه‌بێت چونكه‌ پێكهاته‌كانی ئه‌م ڤایرۆسه‌ هه‌ر یه‌ك له‌ جۆره‌كانی Hemaglutinie   لــه‌ H1 بۆ H14 وه‌ جۆره‌كانی Naminidase لــه‌ N1 بۆ N9 ده‌گرێته‌خۆ كه‌ ئه‌مانه‌ش توانای خۆگۆڕینیان هه‌یه‌ له‌ شێوه‌ی N1H1 بۆ N1+nH1+n .
- ده‌ره‌نجامكانی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ ده‌بێته‌ هۆی مردنی باڵنده‌ به‌ ڕێژه‌ی 100% هه‌روه‌ها ئه‌گه‌ری گواستنه‌وه‌ی ڤایرۆسه‌كه‌ هه‌یه‌ بۆ مرۆڤ له‌ شێوه‌ی H5N1 .
- مه‌ترسی ڤایرۆسه‌كه‌ش كاتێك ده‌ركه‌وت كه‌ ساڵی 1997 له‌ هۆنگ كه‌نگ 18 كه‌س تووشی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ بوون كو له‌ نێوانیاندا 6 كه‌س گیانیان له‌ ده‌ستدا هه‌روه‌ها چه‌ند حاڵه‌تێكی دیكه‌ی تووشبوون به‌م ڤایرۆسه‌ له‌ وڵاته‌كانی كۆریا وهۆڵه‌ندا له‌ ساڵی 1999 له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌ به‌دیكرا .

ئاهه‌نگه‌ رۆزی خۆراك
ئاهه‌نگی تایبه‌ت به‌ بۆنه‌ی ڕۆژی خۆراك له‌ جیهاندا

ڕێخراوی خۆراك و كشتوكاڵی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ، له ‌ 16 / 10/ 1945 دا دامه‌زراوه‌ ، هه‌ر ئه‌م ڕۆژه‌ش كراوه‌ به‌ ڕۆژی خۆرك له‌ جێهاندا .ڕیخراوی (فاو) له‌ ئاهه‌نگه‌كانیدا كه‌ ساڵانه‌ به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهان سازی ده‌كات چالاكی جۆراوجۆری تێدا ئه‌نجام ده‌دات ، یه‌‌كێك له‌ شالاكیه‌كانی ئه‌م سال كه‌ له‌ ئاهه‌نگه‌كانی رۆمای پایته‌ختی ئیتاڵیا به‌نیازه‌ ئه‌نجام بدرێت سازدانی پێشبركێیه‌كی غاردانێیه به‌ دووری (5)كم‌ كه‌ پێشبینی ده‌كرێت (2000 تا 5000)كه‌ به‌شداری تێدا بكه‌ن پێشبركێیه‌كه‌ له‌ یاریگای (كارین) ده‌ست پێده‌كات بۆ لای باره‌گای سه‌ره‌كی ڕێخراوی (فاو) ده‌بێت .

بێجگه‌ له‌م پێشبڕكێیه‌ له‌ ئاهه‌نگه‌كانی ئه‌م ڕۆژه‌دا چه‌ند چالاكییه‌كیی تر ئه‌نجام ده‌درێت وه‌ك كردنه‌وه‌ی پێشانگایه‌كی نێوده‌وڵه‌تی تایبه‌ت به‌ خۆراك و پێشانگای كه‌لتووری كه‌ هه‌ندێك كۆمه‌ڵه‌ی فۆلكلۆری پێشكه‌شی ده‌كه‌ن . هه‌روه‌ها له‌م ڕۆژه‌دا وتاره‌كانی رێخراوی خۆراك و كشتوكاڵی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان (فاو) پێشكه‌ش ده‌كرێت ، كه‌ ووتاره‌كانی ئه‌م ساڵ تایبه‌ت به‌ دروشمی ((وه‌به‌رهێنان له‌ كه‌رتی كشتوكاڵ له‌ پێناو به‌دیهێنانی ئاسیشی حۆراكی)) ده‌بێت .

له‌ووتاره‌كاندا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ له‌ وڵاتانی تازه‌ پێگه‌یشتوو كه‌رتی كشتوكاڵ گرنگیه‌كی زۆری هه‌یه‌ كه‌ وه‌ك هێزێكی پاڵنه‌ر به‌كار ببرێت بۆ چاكردنی نا سه‌قامگیری باری ئابووری له‌م وڵاتانه‌دا ، چونكه‌ ئێشتا له‌م وڵاتانه‌ كه‌رتی كشتوكاڵ پێویستی به‌ چه‌ند پڕۆژه‌یه‌كی ستراتیژی وه‌به‌رهێنان هه‌یه‌ بۆ بوژاندنه‌وه‌ی وه‌ك كه‌رتێكی كارا بۆ باشتر كردنی باری ئابووری، هه‌روه‌ها له‌م وڵاتانه‌دا یارمه‌تییه‌ ده‌ركیه‌كان كه‌ له‌ لایه‌ن ڕێخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان پێشكه‌ش به‌ كه‌رتی كشتوكاڵ ده‌كرا له‌م (10) ساڵه‌ی وایدا به‌روه‌ كه‌م بوونه‌وه‌ چووه‌ .